Không chỉ mở rộng không gian phát triển về phía biển, Phú Quốc và TP Hồ Chí Minh là hai điển hình của cả nước đang cùng theo đuổi một mục tiêu lớn hơn: xây dựng những đô thị biển xanh, thông minh và phát triển bền vững.
Theo nhiều chuyên gia, nếu Phú Quốc hướng tới hình mẫu "đảo xanh - thành phố thông minh - không phát thải", thì hiện nay siêu đô thị lấn biển Cần Giờ của TP Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành mô hình đô thị ESG++ quy mô lớn.
Xanh hóa đô thị biển
Trong nhiều năm, các đô thị ven biển trên thế giới đã chứng minh rằng phát triển kinh tế không thể đánh đổi bằng môi trường. Bài học ấy đang được Việt Nam vận dụng trong quá trình kiến tạo những cực tăng trưởng mới.
Tại Phú Quốc, sức ép từ phát triển nóng những năm qua đã buộc địa phương phải lựa chọn con đường tăng trưởng mới. Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050 được xây dựng với mục tiêu đưa đảo ngọc trở thành hình mẫu đô thị biển đảo xanh, chất lượng môi trường, hạ tầng xanh và quản trị đô thị theo chuẩn quốc tế.
Theo định hướng này, Phú Quốc tập trung vào sáu trụ cột gồm giao thông xanh, hạ tầng xanh, du lịch xanh, bảo tồn hệ sinh thái rừng - biển, năng lượng xanh và quản trị đô thị thông minh. Mục tiêu đến năm 2030, 100% người dân được cấp nước sạch, hệ thống xử lý rác hiện đại đạt 90%; đồng thời nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên 50% vào năm 2035.
Đáng chú ý, địa phương đang nghiên cứu lộ trình cấm xe xăng theo khung giờ trên các tuyến đại lộ lớn, phát triển mạng lưới trạm sạc, mở rộng không gian đi bộ và xe đạp, hướng tới mục tiêu 100% phương tiện xanh trên đảo vào năm 2030.
Không chỉ dừng ở giao thông, Phú Quốc còn đặt mục tiêu bảo tồn nghiêm ngặt các hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng nguyên sinh - những tài sản tự nhiên làm nên thương hiệu "đảo ngọc". Việc triển khai mô hình "du lịch không nhựa", cấp chứng nhận xanh cho cơ sở lưu trú hay yêu cầu phân loại rác tại nguồn được xem là những bước đi cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.
Tại Hội thảo “Cần Giờ - cực tăng trưởng mới của TP Hồ Chí Minh” tổ chức tại TP Hồ Chí Minh ngày 12/5, TSKH Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Quản lý TP Hồ Chí Minh, hiện nay các khu vực biển khi phát triển đô thị theo hướng xanh và phát triển bền vững, nên học hỏi kinh nghiệm của Las Vegas, Singapore hay Dubai.
Đặc biệt, các địa phương có biển cần xây dựng hạ tầng kết nối mạnh như cầu vượt biển, metro, đường sắt tốc độ cao; đồng thời phát triển một số biểu tượng du lịch mang tầm khu vực cùng các tổ hợp giải trí - nghỉ dưỡng quy mô lớn và cơ chế phát triển đặc thù. Về dài hạn, tầm nhìn chiến lược phát triển đô thị theo hướng biển cần xây dựng một mô hình phát triển riêng biệt,
Trong khi đó, tại TP Hồ Chí Minh, việc mở rộng không gian đô thị về phía biển thông qua dự án siêu đô thị lấn biển Cần Giờ cho thấy cách tiếp cận mới trong phát triển đô thị.
Cũng tại hội thảo kể trên, KTS Khương Văn Mười, nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP Hồ Chí Minh, sau nhiều thập niên phát triển, những khu đô thị từng được xem là biểu tượng như Phú Mỹ Hưng hay Thảo Điền đang dần đối mặt áp lực về mật độ dân cư, không gian xanh và môi trường sống. Điều này đặt ra yêu cầu phải hình thành thế hệ đô thị mới - nơi tăng trưởng gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, bảo tồn thiên nhiên và phát triển thông minh.
KTS Khương Văn Mười nhận định, các mô hình đô thị mới cần đáp ứng đồng thời những tiêu chí về xanh, sinh thái, bền vững và khả năng thích ứng lâu dài trước biến đổi khí hậu. Đây cũng là lý do Cần Giờ - với lợi thế sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn được UNESCO công nhận cùng không gian biển rộng lớn được kỳ vọng trở thành một cực tăng trưởng mới của TP Hồ Chí Minh.
Bên cạnh việc phát triển hạ tầng quy mô lớn, siêu đô thị này còn định hướng xây dựng cộng đồng đô thị theo chuẩn ESG++, tích hợp không gian xanh, công nghệ thông minh, dịch vụ y tế, giáo dục và hệ thống chăm sóc người cao tuổi theo tiêu chuẩn quốc tế thông qua mô hình "Vin New Horizon".
Có thể thấy, cả hai địa phương Phú Quốc (Kiên Giang) và Cần Giờ (TP Hồ Chí Minh) đều đang hướng đến một điểm chung: phát triển đô thị nhưng không tách rời hệ sinh thái tự nhiên, trong đó nhấn mạnh kết quả tăng trưởng phải đi cùng bảo tồn hệ sinh thái.
Kinh nghiệm quốc tế về phát triển bền vững
Nếu phát triển đô thị biển là xu hướng tất yếu thì công nghệ và kỷ luật trong quá trình lấn biển chính là yếu tố quyết định sự thành công.
Tại siêu đô thị lấn biển Cần Giờ, quá trình xây dựng đô thị được nghiên cứu kỹ lưỡng dựa trên đặc điểm địa chất đặc thù của vùng cửa sông - cửa biển. Kết quả khảo sát của chủ đầu tư đô thị lấn biển Cần Giờ cho thấy tầng đất yếu tại đây dày khoảng 20 m, thấp hơn một số khu vực ven sông ở TP HCM như Bình Thạnh.
Theo nội dung kết quả đánh giá địa chất khu vực ven biển Cần Giờ của Tập đoàn Vingroup (cung cấp cho phóng viên ngày 23/6), quá trình xây dựng siêu đô thị lấn biển Cần Giờ, các đơn vị tư vấn quốc tế đã đưa ra giải pháp móng riêng cho từng loại công trình. Đối với công trình thấp tầng, cọc được ép xuống lớp đất tốt ở độ sâu 36-40 m. Với công trình cao tầng, dự án áp dụng cọc khoan nhồi hoặc cọc barrette, tương tự giải pháp từng được Tập đoàn Vingroup sử dụng tại các khu đô thị Vinhomes Central Park và Vinhomes Golden River.
Điểm đáng chú ý là dự án lựa chọn công nghệ xử lý nền hiện đại thay vì phương pháp san lấp truyền thống. Cụ thể, công nghệ hòa trộn khí nén K-DPM của Nhật Bản được áp dụng để xử lý bùn nạo vét ngay tại chỗ. Công nghệ này cho phép biến lớp bùn mềm thành vật liệu san lấp thông qua việc trộn với xi măng và phụ gia đặc biệt trong môi trường khép kín.
Với giải pháp này, dù chi phí cao gấp 5-10 lần phương pháp truyền thống, công nghệ K-DPM giúp giảm đáng kể khối lượng bùn phải vận chuyển, hạn chế ô nhiễm mùi, nước rò rỉ và giảm phụ thuộc vào nguồn cát tự nhiên.
Song song đó, siêu đô thị lấn biển Cần Giờ còn áp dụng nguyên tắc "cân bằng đào - đắp", tức phần lớn vật liệu san lấp được lấy ngay trong phạm vi quy hoạch thay vì khai thác ngoài khơi. Giải pháp này được xem là cách tiếp cận tiết kiệm tài nguyên và giảm tác động đến môi trường biển.
Để bảo đảm an toàn lâu dài, chủ đầu tư còn hợp tác với các đơn vị tư vấn quốc tế đến từ Hà Lan, Thụy Sĩ và những quốc gia có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực lấn biển, trị thủy và thích ứng biến đổi khí hậu.
Không chỉ ở Cần Giờ, dấu ấn trong phát triển đô thị xanh, bền vững còn được UBND Phú Quốc đặt ra, trong kêu gọi đầu tư vào "đảo ngọc" suốt nhiều năm qua. Nhiều dự án tại đây đã xây dựng đề án chuyển đổi xanh với nhiều nội dung như xanh hóa giao thông, phát triển hạ tầng sạc, quản trị đô thị thông minh, mở rộng năng lượng tái tạo và thúc đẩy chuyển đổi số.
Việc triển khai taxi điện, xe buýt điện, xây dựng hệ thống trạm sạc và hướng tới điện hóa hoạt động du lịch trên đảo được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho mục tiêu đưa Phú Quốc trở thành hình mẫu "đảo xanh - thành phố thông minh - không phát thải".
Theo đánh giá của bà Huỳnh Phan Phương Hoàng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch TP Hồ Chí Minh tại Hội thảo “Cần Giờ - cực tăng trưởng mới của TP Hồ Chí Minh”, trường hợp khu đô thị lấn biển Cần Giờ hiện nay muốn phát triển xanh và bền vững cần phải dựa trên nhiều trụ cột cốt lõi, bao gồm xây dựng các tổ hợp nghỉ dưỡng - giải trí quy mô lớn tích hợp lưu trú, casino và dịch vụ cao cấp. Song song đó, cần nâng cấp du lịch sinh thái gắn với rừng ngập mặn và biển; khai thác hiệu quả đường bờ biển; đồng thời phát triển du lịch kết hợp phát triển hạ tầng thu hút du lịch MICE, thậm chí đủ khả năng tổ chức các hội nghị, triển lãm tầm cỡ quốc tế nhằm định vị thương hiệu cho đô thị biển.
Từ Phú Quốc đến Cần Giờ, có thể thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới của phát triển đô thị biển. Ở đó, những công trình quy mô lớn không chỉ được đo bằng diện tích hay vốn đầu tư; mà còn được đánh giá bằng khả năng bảo tồn thiên nhiên, thích ứng biến đổi khí hậu và tạo dựng môi trường sống xanh, bền vững cho các đô thị biển.
